JÉRÔME PESCHARD
Những Vang Âm Của Một Sài Gòn Dần Phai

Trên những bề mặt kim loại hoen gỉ được tái sinh từ ký ức đô thị, nghệ sĩ người Pháp Jérôme Peschard tạo nên những mảnh ghép đầy thi vị về hoài niệm, thời gian và sự chuyển mình của Sài Gòn. Hòa quyện dư âm thuộc địa, vẻ đẹp Á Đông, văn hóa đại chúng và nhịp sống bất an của đô thị, các bộ sưu tập của ông trở thành nhật ký thị giác của một thành phố lơ lửng giữa biến mất và tái sinh.

V

Sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh hơn một thập kỷ, Jérôme Peschard đã trở thành một trong những tiếng nói nghệ thuật đặc biệt của mỹ thuật đương đại Việt Nam. Hoàn toàn tự học, hành trình sáng tạo của ông không bắt đầu từ học viện nghệ thuật hay atelier truyền thống, mà từ kể chuyện bằng hình ảnh, thử nghiệm thị giác và văn hóa kỹ thuật số. Trước khi dành trọn tâm huyết cho hội họa, ông từng hoạt động trong thế giới truyện tranh, multimedia và game, đồng thời giữ vai trò Creative Director và CEO của Ankama Group tại Pháp, studio đứng sau trò chơi trực tuyến nổi tiếng Dofus. Nhưng chính Việt Nam mới là nơi làm thay đổi hoàn toàn ngôn ngữ nghệ thuật của Jérôme Peschard. Đến Sài Gòn ban đầu vì công việc, ông nhanh chóng bị mê hoặc bởi những nghịch lý của thành phố này: vừa dịu dàng vừa hỗn độn, vừa hoài niệm nhưng cũng không ngừng lao về phía trước. Ẩn dưới dòng xe máy, ánh đèn neon và nhịp sống đông đúc là một miền ký ức đô thị đầy ám ảnh, nơi kiến trúc thuộc địa Pháp, bảng hiệu cũ phai màu, rạp chiếu phim bị lãng quên và những bức tường nhuốm thời gian trở thành chứng nhân lặng lẽ của một bản sắc đang dần biến mất.

Thay vì sử dụng toan vẽ truyền thống, Jérôme Peschard chọn chính thành phố làm chất liệu cho mình. Những tác phẩm đặc trưng của ông được thực hiện trên các tấm tôn cũ thu gom từ những công trình xây dựng khắp Thành phố Hồ Chí Minh. Bị phủ bởi oxy hóa, vết xước, móp méo và những lớp thời gian chồng chất, các bề mặt công nghiệp ấy đã mang sẵn ký ức của sự chuyển mình đô thị từ rất lâu trước khi nét cọ đầu tiên xuất hiện. Trong tay Jérôme Peschard, gỉ sét trở thành thi ca. Chất liệu chưa bao giờ chỉ là bối cảnh mà luôn thở cùng tác phẩm. Mỗi bề mặt ăn mòn gợi nhắc sự mong manh của ký ức: bất toàn, chồng lớp và dần hao mòn theo thời gian. Thay vì che giấu những dấu vết ấy, ông để chúng đối thoại cùng chân dung, typography, kiến trúc và màu sắc, từ đó hình thành nên trạng thái thị giác nơi vẻ đẹp và sự mục rữa, sự tồn tại và biến mất cùng song hành.

Trong những bộ sưu tập nổi bật nhất của Jérôme Peschard là các chân dung tưởng tượng về Sài Gòn, nơi những người phụ nữ Việt Nam xuất hiện giữa các khung cảnh như mộng ảnh, bao quanh bởi xe hơi cổ, mặt tiền kiến trúc thuộc địa, bảng hiệu neon và những mảnh ký ức Đông Dương xưa. Hình tượng nữ giới giữ vị trí trung tâm trong thế giới nghệ thuật của ông. Khoác lên mình tà áo dài, họ hiện diện với vẻ đẹp mềm mại, quyến rũ nhưng đầy lặng lẽ, tựa như những linh hồn đang trôi qua ký ức của thành phố. Các bố cục của Jérôme Peschard luôn mang tinh thần điện ảnh rõ nét. Người xem có thể cảm nhận dư âm của Wong Kar Wai, poster du lịch Pháp cổ, văn hóa Americana hoài niệm, manga Nhật Bản và tinh thần pop culture thập niên 1970 cùng va chạm trong một khung hình. Tuy nhiên, vượt lên trên mọi ảnh hưởng thị giác, các tác phẩm vẫn mang linh hồn rất riêng của Việt Nam. Ông không lý tưởng hóa Sài Gòn bằng sự hoài niệm đơn thuần mà ghi lại chính sự phức tạp của nó, nơi vẻ đẹp và mỏi mệt, sự quyến rũ và tính mong manh cùng tồn tại song song.

Những bộ sưu tập của Jérôme Peschard vì thế giống những kho lưu trữ cảm xúc hơn là tranh vẽ thông thường. Trong các tác phẩm mang tinh thần collage và pop aesthetics, typography, quảng cáo cũ, hình ảnh truyện tranh và biểu tượng đô thị chồng lớp lên nhau như ký ức đang quay trở lại từ một thời gian khác. Công nghệ cũng giữ vai trò quan trọng trong quá trình sáng tạo của ông. Trước khi đặt cọ lên bề mặt kim loại, Jérôme Peschard xây dựng những bố cục kỹ thuật số phức tạp bằng phần mềm đồ họa, nơi hình ảnh, kiến trúc, màu sắc và biểu tượng được sắp đặt thành nhiều lớp thị giác trước khi chuyển hóa thành hội họa và mixed media. Một số sáng tạo còn kết hợp neon art, mở rộng cuộc đối thoại giữa ký ức và hiện đại.

Thế nhưng phía sau kỹ thuật và tính thẩm mỹ ấy vẫn là một nỗi ám ảnh rất con người: nỗi sợ lãng quên. Trong thế giới của Jérôme Peschard, Sài Gòn chưa bao giờ đứng yên. Thành phố ấy chập chờn giữa quá khứ và hiện tại như một cuộn phim cũ đang tan dần dưới ánh sáng. Công trình biến mất. Con phố đổi thay. Văn hóa dịch chuyển. Nhưng thông qua nghệ thuật, những mảnh ký ức vẫn được giữ lại trong trạng thái lơ lửng của thời gian. Những bề mặt gỉ sét của ông giống như các bức tường bị thương vẫn còn lưu giữ tiếng nói, câu chuyện và đời sống từng tồn tại phía sau chúng. Mỗi vết xước, mỗi lớp màu phai đều trở thành một phần của tự sự. Bằng việc biến kim loại bị bỏ quên thành nghệ thuật đương đại, Jérôme Peschard trao cho chúng một đời sống mới giữa sự chuyển động không ngừng của thành phố.

Ngày hôm nay, từ studio tại Thảo Điền, Jérôme Peschard tiếp tục xây dựng một thực hành nghệ thuật giàu tính cá nhân và đầy cảm xúc, chạm đến giới sưu tầm không chỉ bởi sức mạnh thị giác mà còn bởi chiều sâu nội tâm. Nghệ thuật của ông vượt khỏi giới hạn của pop art đương đại để trở thành một suy tưởng về ký ức, bản sắc và vẻ đẹp mong manh của những nơi chối từ biến mất hoàn toàn.

Qua gỉ sét, màu sắc và hoài niệm, Jérôme Peschard không đơn thuần vẽ nên Sài Gòn. Ông lưu giữ nó trong ký ức.