DAN FLAVIN
Màu Sắc Vượt Khỏi Những Đường Viền

Một bóng đèn huỳnh quang thông dụng có thể thay đổi cả cách nhìn căn phòng. Tại triển lãm Some Light ở Guggenheim Museum Bilbao, Dan Flavin hiện diện qua những cấu trúc đưa màu sắc ra khỏi bề mặt tranh, để ánh sáng trở thành một phần của kiến trúc và trải nghiệm người xem.

T

riển lãm diễn ra từ ngày 11 tháng 11 năm 2026 đến ngày 4 tháng 4 năm 2027, do Lauren Hinkson giám tuyển. Các tác phẩm từ thập niên 1960 đến 1980 đến từ bộ sưu tập Panza thuộc Solomon R. Guggenheim Museum, cùng những khoản cho mượn quan trọng từ Dia Art Foundation. Tên Some Light nhắc lại triển lãm cá nhân về đèn huỳnh quang mà Flavin tổ chức tại Kaymar Gallery, New York, năm 1964. Khoảng lùi lịch sử giúp nhìn các cấu trúc ấy như một thay đổi trong ngôn ngữ nghệ thuật, thay vì hiệu ứng chiếu sáng mới lạ.

Năm 1963, Flavin bắt đầu dùng bóng huỳnh quang thương mại trong tác phẩm. Ông giữ hình thức cơ bản của thiết bị, làm việc với những màu và kích thước tiêu chuẩn thay vì tạo từng bóng đèn độc bản. Giới hạn có sẵn trở thành cơ sở cho cách sắp đặt. Một thanh sáng đặt chéo trên tường hay một nhịp đèn lặp lại có thể thay đổi quan hệ giữa bề mặt, góc phòng và khoảng trống. Sự chính xác nằm ở vị trí và tương quan, không ở độ cầu kỳ của vật thể.

Tác phẩm greens crossing greens (to Piet Mondrian who lacked green) năm 1966 gồm hai phần đèn xanh có chiều rộng lần lượt khoảng 6,1 và 6,7 mét. Kích thước ấy đưa tác phẩm ra khỏi tỷ lệ của một đồ vật treo tường. Người xem cần cân nhắc khoảng cách, hướng nhìn và đường đi trước những dải sáng. Màu xanh không còn chỉ nằm trên thiết bị phát sáng, mà còn được nhận biết qua các bề mặt xung quanh. Ranh giới giữa tác phẩm và nơi trưng bày vì vậy không dễ xác định bằng một đường viền.

Những cấu hình được Flavin phát triển gồm góc, vật cản và hành lang. Chúng tác động đến cách người xem tiếp cận không gian, thay vì chỉ đặt một vật thể giữa phòng để quan sát. Chính đặc điểm này gắn ông với nghệ thuật Tối giản, nơi hình thức cơ bản và vật liệu công nghiệp được xem xét cùng hoàn cảnh của người nhìn. Ít thành phần không có nghĩa ít quan hệ. Một thay đổi vị trí đứng có thể làm rõ điều mà góc chụp chính diện chưa cho thấy.

Với người quan tâm thiết kế nội thất, Some Light gợi một cách suy nghĩ hữu ích về màu sắc. Màu không nhất thiết phải đến từ sơn, vải hay đồ trang trí. Nó còn có thể xuất hiện qua ánh sáng và sự phản hồi của bề mặt. Tuy nhiên, chuyển nhận xét ấy thành công thức trang trí sẽ làm mất tính đặc thù của Flavin. Tác phẩm không đơn thuần khiến căn phòng đẹp hơn. Nó đặt người xem trước câu hỏi căn phòng đã thay đổi ra sao, và chính sự có mặt của họ tham gia vào thay đổi ấy như thế nào.